EDRi: digitaliseringsproject Brussel leidt tot surveillance, controle en uitsluiting

In dit artikel:

De Europese digitale burgerrechtenbeweging EDRi waarschuwt dat het omvangrijke digitaliseringsprogramma van de Europese Commissie meer is dan een technische vernieuwing: het is een politieke keuze die risico’s inhoudt voor sociale rechten, privacy en sociale inclusie. Projecten zoals de European Health Data Space (EHDS) en de Europese digitale identiteitswallet beïnvloeden hoe gezondheidszorg, sociale zekerheid en andere publieke diensten worden georganiseerd, met mogelijk ingrijpende gevolgen voor burgers — zo wees EDRi ook op lessen uit de Nederlandse Toeslagenaffaire.

EDRi betoogt dat digitalisering in de praktijk vaak fungeert als een Trojaans paard voor besparingen: door een digitale laag tussen burger en dienstverlener te plaatsen kunnen staten hun verantwoordelijkheden verzwakken en grootschalig persoonsgegevens ophopen en analyseren. Juridisch speelt daarbij een probleem: sociale voorzieningen vallen primair onder nationale bevoegdheid, maar de Commissie omzeilt dat via soft law en ‘competence creep’ door digitalisering te framen als interne markt- en interoperabiliteitsproblematiek.

De organisatie signaleert grote privacyrisico’s: centralisatie van gegevens zet lokale, persoonlijke interacties om in voortdurende digitale zichtbaarheid, waarbij elk contact een datapunt oplevert dat tot profilering en datalekken kan leiden. Ook het argument van ‘privacy-by-design’ wordt gekanteld: verplichting om staatsgecontroleerde digitale middelen te gebruiken creëert een enkel toegangspunt waarmee de staat controle uitoefent. EDRi sluit af dat digitalisering geen onvermijdelijkheid is maar een keuze — en waarschuwt dat dit Europa kan transformeren van dienstverlener naar beheerder van digitale toegangsgegevens, waarbij burgers meer gebruikers dan rechthebbenden worden.